جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
422
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
موجود در تهران با آنكه كار هنرى ممتازى است نسخهء بدل آن تخت اصلى است كه افتخار جلوس مغول كبير را داشته است . اينك به ذكر دلايلى كه موجب اين استنتاج شده است مىپردازم . عطف و اشارهء عمدهاى كه دربارهء تخت طاوس دهلى شده است يكى از جانب تاورنيه جواهرساز فرانسوى است كه در سال 1665 از پايتخت هند در دورهء باشكوه اورنگ زيب ديدن نموده و چنين نوشته است : « تختى كه از همه بزرگتر است و در تالار حياط اولى گذاشتهاند از لحاظ شكل بىشباهت با تختخواب سفرى نيست . شش پا طول و چهار پا عرض دارد بالش زيرين آن گرد است و بالشهاى اطراف پهن . قسمت تحتانى سايبان همه مرواريد و الماسدوزى است با حاشيهاى هم از مرواريد در گرداگرد آن . در بالاى سايبان كه به صورت طاق چهارپهلو ساختهاند طاوس با پر و دم باز هست كه از سنگهاى قيمتى رنگارنگ ساخته شده است . بدنهء اين طاوس از طلاى ناب است كه بر آن چند قطعه جواهر سوار كردهاند و يك قطعه ياقوت درشت بر سينهء آن هست و مرواريدهائى به وزن پنجاه قيراط از آن آويزان است و در هر طرف طاوس دو گلدسته هست به بلندى خود طاوس و مشتمل بر انواع گلها كه بر صفحهء طلائى تعبيه شده است . هروقت كه خود شاه بر تخت مىنشيند جواهرى شفاف با الماس ضميمهء آن به وزن هشتاد يا نود قيراط و با زمرد و ياقوت طورى به آن آويختهاند كه درست جلو نظر پادشاه است و دوازده ستونى كه نگهبان سايبان است با رشتهء مرواريد روشن در گرداگرد است كه وزنش دانهاى شش تا ده قيراط است . اين همان تخت مشهورى است كه تيمور لنگ ساختنش را شروع و شاه جهان تمام كرد و براستى روايت كردهاند كه 000 ، 500 ، 160 ليره به پول رايج ما ارزش دارد . » « 1 »
--> ( 1 ) - مسافرتى در هند ( چاپ سال 1678 ) كتاب دوم . هانواى در ( جلد دوم ) كتاب خود مىنويسد كه : تخت طاوس و نه تخت ديگر و همچنين چندين قطعه جواهر و اسلحه و ابزار به مبلغ نه كرور روپيه يا 000 ، 250 ، 11 ليره تقويم كردند . درهء نادرى تخت طاوس را 000 ، 000 ، 2 ليره و اسكات يك ميليون ليره ارزيابى كردهاند .